Các cựu lãnh đạo Tổng công ty Thép Việt Nam (VNS) bị cáo buộc đã cố tình “lơ” đi 4 nhà thầu có giá thấp hơn để bắt tay với đối tác Trung Quốc, gây thất thoát hàng trăm tỉ đồng ngân sách nhà nước.
Viện Kiểm sát nhân dân tối cao vừa ban hành cáo trạng truy tố 31 bị can liên quan đến loạt sai phạm kinh tế nghiêm trọng tại Công ty TNHH Khoáng sản và Luyện kim Việt Trung (VTM) cùng các đơn vị thành viên.
Cựu Chủ tịch HĐQT và dàn lãnh đạo ngành Thép hầu tòa
Cơ quan tố tụng vừa chính thức truy tố ông Mai Văn Tinh (cựu Chủ tịch HĐQT Tổng công ty Thép Việt Nam – VNS) cùng ông Đậu Văn Hùng (nguyên Tổng giám đốc VNS) và nhiều cựu thành viên hội đồng quản trị về tội “Vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài sản nhà nước gây thất thoát, lãng phí”.
Ảnh: Cựu Chủ tịch VNS Mai Văn Tinh
Hành vi “nhắm mắt ký bừa” của các bị can tại gói thầu EPC thuộc dự án Nhà máy gang thép Lào Cai đã gây thiệt hại tổng cộng hơn 532 tỉ đồng, trong đó số tiền thất thoát trực tiếp từ tài sản của Nhà nước lên đến 241 tỉ đồng.
Chi tiết lộ trình “đội giá” và phớt lờ cảnh báo:
1. Bốn nhà thầu giá rẻ “ra rìa”, ưu tiên đối tác độc quyền
Theo hồ sơ vụ án, gói thầu EPC xây dựng Nhà máy gang thép Lào Cai ban đầu có giá dự toán chưa đến 100 triệu USD. Sau khi khảo sát kỹ lưỡng, đơn vị tư vấn định giá hợp lý cho gói thầu này nằm trong khoảng 130 – 135 triệu USD.
Đáng chú ý, vào thời điểm đó, có tới 4 nhà thầu Trung Quốc khác đã gửi báo giá cạnh tranh cho chủ đầu tư VTM với mức giá dao động cực kỳ hợp lý: thấp nhất chỉ 126 triệu USD và cao nhất cũng chỉ gần 144 triệu USD. Tuy nhiên, thay vì lựa chọn phương án tối ưu để tiết kiệm ngân sách, lãnh đạo VNS vẫn chỉ đạo tập trung đàm phán độc quyền với nhà thầu KISC dù đơn vị này liên tục “hét giá”.
2. Ký duyệt thần tốc mặc kệ đề xuất đấu thầu lại
Trước sự chênh lệch phi lý, Tổng giám đốc VTM thời điểm đó là ông Tạ Quang Thiều từng ký văn bản đánh giá thẳng thắn: giá KISC đưa ra “quá cao, không có cơ sở xác định”. Ông Thiều đã quyết liệt đề xuất phương án: nếu KISC không hạ giá xuống mức hợp lý thì phải hủy thầu để tổ chức đấu thầu lại, nhằm bảo vệ dòng vốn và tránh kéo dài tiến độ dự án.
Bất chấp các cảnh báo kinh tế rõ ràng từ cấp dưới, dòng tiền quốc gia vẫn bị đặt vào thế nguy hiểm. Chỉ trong vòng vỏn vẹn 3 tháng, ông Đậu Văn Hùng và ông Mai Văn Tinh đã lần lượt ký các văn bản, nghị quyết thông qua giá gói thầu vọt lên 160 triệu USD cho KISC khi chưa hề làm rõ căn cứ xác định giá.
3. Chiêu trò “hợp thức hóa” hồ sơ và cái giá phải trả
Nghiêm trọng hơn, cơ quan điều tra vạch trần việc VTM chốt giá 160 triệu USD trước, rồi gần 3 tháng sau mới bắt đầu “chạy theo” phê duyệt điều chỉnh tổng mức đầu tư dự án lên gần 307 triệu USD. Một số cá nhân tại VTM và đơn vị tư vấn đã sử dụng các số liệu không có căn cứ, cố tình phân bổ, nâng khống chi phí thiết bị, vật tư nhằm hợp thức hóa con số 160 triệu USD đã hứa hẹn với KISC.
Ảnh: Cựu Tổng giám đốc Bùi Thanh Bình (bìa trái hàng trên) và một số bị can trong vụ án
Hệ quả của chuỗi sai phạm này vô cùng nặng nề: 359 tỉ đồng là số tiền chênh lệch khống mà VTM đã thanh toán cho KISC so với chi phí thực tế. 172 tỉ đồng lãi vay ngân hàng phát sinh trực tiếp từ phần giá trị hợp đồng bị nâng khống này.
Bài học đắt giá về trách nhiệm quản lý tài sản công
Vụ án xảy ra tại gói thầu EPC dự án Nhà máy gang thép Lào Cai là một bài học đắt giá về công tác quản lý đầu tư công và sự tha hóa trách nhiệm của người đứng đầu. Việc phớt lờ cơ chế thị trường, bỏ qua các quy tắc đấu thầu minh bạch để ưu ái một nhà thầu đẩy giá đã trực tiếp kéo sập hiệu quả dòng vốn của Nhà nước.
Phiên tòa tới đây sẽ là sự trừng trị nghiêm minh của pháp luật đối với những cái đầu “vô trách nhiệm”, đồng thời là lời cảnh tỉnh sâu sắc cho bất kỳ lãnh đạo doanh nghiệp nhà nước nào coi nhẹ tài sản của nhân dân.
THU HOÀNG