TAND khu vực 7, tỉnh Bắc Ninh vừa đưa ra phán quyết trong vụ án tranh chấp quyền sử dụng đất giữa một cụ ông 86 tuổi và con trai. Tại phiên tòa, một vị hội thẩm nhân dân trăn trở rằng điều đáng tiếc nhất sau vụ kiện không nằm ở giá trị tài sản, mà là sự rạn nứt tình cảm giữa cha con, ông cháu và anh em trong gia đình.

Tòa buộc con trai trả lại một phần đất cho cha

Ngày 16-9, TAND khu vực 7, tỉnh Bắc Ninh xét xử vụ án tranh chấp quyền sử dụng đất giữa cụ Dũng, 86 tuổi, là nguyên đơn và ông Minh, 55 tuổi, là con trai của cụ, bị đơn trong vụ án. Tên các nhân vật đã được thay đổi.

Tại phiên xét xử, ông Minh trực tiếp có mặt. Cụ Dũng do tuổi cao nên ủy quyền cho luật sư và người đại diện tham gia tố tụng.

Sau khi xem xét hồ sơ và diễn biến vụ án, hội đồng xét xử chấp nhận yêu cầu khởi kiện của cụ Dũng.

Cái mất lớn nhất là tình cảm cha con, ông cháu, anh em. Ảnh: Minh họa

Theo phán quyết, giấy chứng nhận quyền sử dụng đất được cấp ngày 15-10-2000 cho hộ ông Minh đối với thửa đất có diện tích 274m², đứng tên ông Minh, bị hủy.

Đồng thời, ông Minh cùng những người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan trong gia đình phải trả lại cho cụ Dũng quyền sử dụng một phần diện tích thửa đất, tương đương khoảng 143m².

Hội đồng xét xử nhận định, mặc dù ông Minh là người trực tiếp quản lý, sử dụng đất, xây dựng nhà ở và các công trình trên đất trong thời gian dài, nhưng nguồn gốc việc sử dụng đất xuất phát từ việc cụ Dũng cho con ra ở riêng.

Do đó, việc ông Minh quản lý, sử dụng đất không làm thay đổi nguồn gốc và quyền sử dụng hợp pháp của cụ Dũng đối với thửa đất.

Đáng chú ý, quá trình cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất năm 2000 được xác định có một số vấn đề chưa đúng quy định. Cụ Dũng xác nhận bản thân không trực tiếp làm đơn, không ký tên trong hồ sơ. Ngoài ra, chữ ký xác nhận giáp ranh của một số hộ liền kề cũng không phải chữ ký của chính chủ.

Từ những căn cứ này, hội đồng xét xử cho rằng việc xác định hộ ông Minh là người sử dụng đất đã ảnh hưởng trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của cụ Dũng.

Phần đất có nhà của người con được tiếp tục sử dụng

Trong quá trình giải quyết vụ án, cụ Dũng cũng thể hiện sự tự nguyện về việc tặng cho ông Minh quyền sử dụng phần đất tương đương một nửa diện tích thửa đất 274m².

Đối với phần đất có căn nhà và các công trình do ông Minh xây dựng, hội đồng xét xử cho rằng việc để gia đình ông Minh tiếp tục quản lý, sử dụng là phù hợp với thực tế.

Theo nhận định của tòa, việc buộc gia đình ông Minh tháo dỡ các công trình trên phần đất này là không thực sự cần thiết.

Tuy nhiên, đối với phần diện tích phải trả lại cho cụ Dũng, ông Minh cùng những người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan có trách nhiệm tháo dỡ nhà xưởng và các công trình đã xây dựng trên phần đất này.

“Cái mất lớn nhất không phải tài sản mà là tình cảm gia đình”

Trước khi hội đồng xét xử vào nghị án, sau phần tranh luận, Hội thẩm nhân dân Lương Đức Năm – nguyên Chánh án TAND huyện Yên Phong (cũ) – đã có những chia sẻ đầy trăn trở về vụ án.

Theo ông Năm, đây là lần thứ tư vụ án được đưa ra xét xử. Với gần 70 tuổi và khoảng 40 năm công tác trong ngành, ông cho biết bản thân vẫn cảm thấy day dứt khi nhìn vào nguyên nhân dẫn đến vụ kiện.

Về phương diện đạo đức xã hội, ông không cho rằng bên nguyên đơn hay bị đơn hoàn toàn đúng hoặc sai. Tuy nhiên, ông cho rằng nếu các bên có thể nhường nhịn, mỗi người suy nghĩ thêm cho gia đình, dòng họ và thế hệ con cháu sau này, đồng thời thiện chí hòa giải, những tổn thất về tình cảm có thể được hạn chế.

Vị hội thẩm nhân dân nhấn mạnh rằng sau một vụ án như thế này, điều mất mát lớn nhất có thể không phải là tài sản.

Nhiều tiền bạc có thể được định giá, phân chia hoặc bù đắp, nhưng tình cảm cha con, ông cháu và anh em một khi đã rạn nứt thì rất khó để lấy lại.

Dù vậy, sau đó cả hai bên đều cho rằng mâu thuẫn đã đi quá xa, không còn khả năng giải quyết bằng hòa giải và thống nhất sẽ tuân theo phán quyết của pháp luật.

Từ thửa đất cha mẹ khai hoang đến vụ kiện giữa cha và con

Theo hồ sơ vụ án, diện tích đất tranh chấp có nguồn gốc từ cha mẹ đẻ của cụ Dũng. Sau quá trình khai hoang, vợ chồng cụ có được tổng cộng khoảng 595m² đất.

Vợ chồng cụ Dũng có năm người con, trong đó ông Minh là người con thứ ba.

Năm 1980, vợ cụ Dũng qua đời. Sau đó, cụ tái hôn nhưng không có thêm con.

Do gia đình đông người, cụ Dũng chia thửa đất thành hai phần. Một phần 321m² được sử dụng làm nơi ở của vợ chồng cụ; phần còn lại 274m² được dựng một gian nhà để các con sinh sống.

Đến năm 2020, ông Minh có nguyện vọng xin đất. Cụ Dũng đồng ý bằng lời nói về việc chia một nửa diện tích 274m² cho ông Minh, phần còn lại dự kiến dành cho người con trai thứ hai.

Sau đó, ông Minh xây dựng nhà kiên cố trên phần đất được cho.

Mâu thuẫn giữa các thành viên trong gia đình phát sinh vào năm 2024.

Thời điểm này, người con trai thứ hai có nhu cầu trở về quê sinh sống và đề nghị được nhận phần đất còn lại trong diện tích 274m² để làm thủ tục tách thửa. Tuy nhiên, ông Minh không đồng ý bàn giao.

Trong quá trình tìm hiểu sự việc, cụ Dũng phát hiện từ năm 2000, toàn bộ diện tích 274m² đã được đăng ký cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đứng tên ông Minh.

Cha muốn lấy lại đất sau những mâu thuẫn với con

Theo trình bày của cụ Dũng, ban đầu cụ không muốn đưa con trai ra tòa. Ở tuổi 86, cụ cho biết mình không có nhu cầu tranh giành tài sản.

Mục đích ban đầu của cụ chỉ là yêu cầu ông Minh trả lại một nửa diện tích đất để người con trai thứ hai có nơi ở khi trở về quê.

Tuy nhiên, trong quá trình sinh hoạt, cụ cho rằng ông Minh có những lời lẽ xúc phạm, chửi mắng nặng lời và có những hành vi mà cụ cho là bất hiếu.

Từ những mâu thuẫn này, cụ Dũng thay đổi yêu cầu, đề nghị tòa án hủy giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đã cấp cho ông Minh và đòi lại toàn bộ diện tích 274m².

Ở chiều ngược lại, ông Minh đưa ra quan điểm hoàn toàn khác.

Ông cho rằng từ năm 1991, cha mình cùng ông bà nội khi đó còn sống và minh mẫn đã có chủ trương tặng cho vợ chồng ông toàn bộ thửa đất 274m².

Theo ông Minh, việc tặng cho có sự chứng kiến và đồng ý của các thành viên trong gia đình.

Vì vậy, ông khẳng định thửa đất thuộc quyền sử dụng của vợ chồng mình, không phải tài sản mà cha ông có quyền tự ý phân chia lại.

Ông Minh do đó không đồng ý với yêu cầu hủy giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, đồng thời không chấp nhận việc cụ Dũng chia một phần đất cho người con trai thứ hai.

Sau quá trình xét xử, hội đồng xét xử đã đưa ra phán quyết buộc ông Minh và những người liên quan trả lại phần đất theo phán quyết, đồng thời giải quyết các công trình xây dựng trên đất theo quy định.

THU HOÀNG